Çfarë është realiteti dhe çfarë është trillimi? A kanë dokumentarët histori dhe personazhe “fiktive”, apo filmat artistikë janë “thjesht” një pasqyrë e realitetit? Preferoni filmin artistik apo dokumentar?
Përgjigjet e këtyre pyetjeve i kanë formësuar kinematë botërore për më shumë se një shekull në mënyra të ndryshme. Kjo është arsyeja pse filmi mbetet një nga artet më tërheqëse dhe fakti që imazhet lëvizëse janë gjithashtu një medium masiv është vetëm një avantazh. Disa nga përgjigjet e pyetjeve dhe dilemave të mëparshme do të mund t’i gjeni në programin filmik të muajit maj në Kinotekë.
Programi i muajit maj fillon me filmin e ri maqedonas PAREKSPOZE (Things Unsaid) nga Eleonora Veninova, me Bllagoj Veselinov, Kamka Tocinovski dhe Sara Klimoska në rolet kryesore. Filmi debutues i Veninovas tregon historinë e një vajze adoleshente problematike, e cila prish ekuilibrin e brishtë të një çifti të martuar pasi vjen për t’i vizituar ata për disa ditë, kur ata duhet ta rivlerësojnë marrëdhënien e tyre martosore.
Në fillim të majit, ne përkujtojmë vdekjen e kompozitorit të ndjerë së fundmi Rjuiçi Sakamoto (Ryuichi Sakamoto, 1952-2023) me shfaqjen e filmit PERANDORI I FUNDIT KINEZ (The Last Emperor) të Bernardo Bertoluçit. Sakamoto, i cili ka një rol dytësor në filmin PERANDORI I FUNDIT KINEZ, është një nga pionierët e tingullit elektronik në muzikën botërore. Ndër të tjera, ai ka kompozuar edhe muzikë për filmin që ka fituar çmimin Oskar, “I KTHYERI” THE REVENANT (The Revenant, 2015) nga Alehandro Inarritu, Gëzuar Krishtlindjet, MISTER LORENS (Merry Christmas, Mr. Lawrence, 1983) nga Nagisa Oshima, ku luajti përkrah Dejvid Bouvi…
Në vijim janë dy tituj dokumentarë nga Slobodan Simojloviç (Slobodan Simojlović), JENI, PAK DRITË NGA PERËNDIMI (Jeni, malo svjetlo sa Zapada – Jeni, little light from the West) dhe VULA E VËLLEZËRVE LJUBAVIÇ , prodhuar nga Kinoteka e Republika Srpska në Pale.
PLANETI I DELEVE (Planet Sheep), nga ana tjetër, është një film dokumentar i prodhuar nga Gjermania, Maqedonia dhe Kina i autorit Marvin Entholt (Marvin Entholt), në të cilin bashkëproducent është edhe vetë Atanas Georgiev, producent dhe redaktori i filmit TOKA E ,JALTIT. PLANETI I DELEVE është një film i treguar me humor dhe ngrohtësi, duke eksploruar lidhjen e pathyeshme midis njerëzve dhe miqve të tyre të leshtë që ka zgjatur për 11,000 vjet.
Programi i filmit në maj do të presë Dejvid Rajker, skenaristin dhe regjisorin amerikan, me tre tituj. I lindur në Boston, Riker u shpërngul në Bruksel, Belgjikë, në moshën pesë vjeçare, dhe më pas familja e tij u shpërngul në Londër. Ai shfaqet në skenën e filmit të pavarur me stilin e tij specifik të autorit neorealist në zhanrin artistik: QYTETI (La Ciudad / The City) dhe VAJZA (The Girl) janë shembuj të dukshëm të stilit të tij. Por Riker është gjithashtu skenaristi i dokumentarit atraktiv LUFTËRA TË PISTA (Dirty Wars), i cili ndjek reporterin investigativ Xheremi Skehill, autor i bestsellerit ndërkombëtar “Blackwater, në zemër të luftërave sekrete të Amerikës nga Afganistani në Jemen, Somali dhe përtej”. Pjesërisht triler politik dhe pjesërisht histori detektivi, dokumentari bën një udhëtim emocionues në një nga historitë më të rëndësishme dhe të paeksploruara të kohës sonë, duke fituar një nominim për Oscar dhe dhjetëra çmime nëpër festivalet botërore të filmit.
Ricker do të ndjekë shfaqjet e filmave të tij në Kinotekë dhe shikuesit do të kenë mundësinë të bisedojnë me të.
Mesi i majit është i rezervuar për JAVËN E FILMIT ITALIAN, por edhe për disa tituj të tjerë dokumentarë.
DITA E ÇLIRIMIT (Liberation Day) nga autorët Ugis Nolte, Morten Traavik (Ugis Olte, Morten Traavik) tregon historinë e vërtetë se si Republika Popullore Demokratike e Koresë për herë të parë ftoi një grup rock perëndimor të performojë në vendin e tyre. Në mbrojtje të këtij nderi janë veteranët sllovenë të art-rokut “Laibah”. E diskutueshme, por funksionon: duke u përballur me ideologji të rrepta dhe dallime kulturore, “Laibah” do t’i duhet t’i kalojë këngët e tij nëpër veshët e gjilpërës së censurës përpara se t’i prezantojë ato para një audience që nuk ka dëgjuar kurrë më parë muzikë alternative.
Në Helmut Njutën: E KEQJA DHE E BUKURA (Helmut Newton: The Bad and the Beautiful) nga Gero von Boehm (Gero von Boehm), ne shohim yjet e portreteve më të famshme të fotografit legjendar dhe editorialeve të modës – nga Ana Vintour te Grejs Xhons, nga Sharlot Rempling te Izabella Rosellini – të cilët ndajnë këndvështrimin e tyre për jetën dhe veprën e gjeniut kontravers.
UN JAM GRETA (I Am Greta) i Natran Grosman (Nathan Grossman) është historia e aktivistes adoleshente për klimën, Greta Tunberg, e cila u bë yll global, e treguar përmes pamjeve mahnitëse dhe të papara më herët.
Dashamirët e filmit do të kenë një mundësi të shkëlqyer për të njohur “përfaqësimin” e ri kinematografik në “JAVËN E FILMIT RUMUN”. Historia e filmit NJERËZ TË VEPRAVE (Oameni de treaba / Men of Deeds) nga Paul Negoesku (Paul Negoescu) përqendrohet te Ilie, një burrë në fund të të 30-tave që shijon jetën e lehtë të një polici fshati. Pasiviteti i tij gjatë një sërë ngjarjesh të dhunshme shpejt e kthen atë në një bashkëpunëtor të vrasjes. Tensioni krijohet në fshat, duke e detyruar Ilien të marrë një vendim përfundimtar. Aktori Postelniku ka një interpretim të shkëlqyeshëm në filmin, i cili vitin e kaluar fitoi një çmim në Festivalin e Filmit në Kotbus, Gjermani.
TI JE ÇAUSHESKU (Pentru mine tu esti Ceausescu / You Are Ceausescu) është film dokumentar i Sebastian Mihaileskut (Sebastian Mihailescu), në të cilin mënyrë hibride autori angazhon të rinj me origjinë të ndryshme, nga mosha 15 deri në 22 vjeç, të cilët marrin pjesë në audicion për rolin e diktatorit rumun Nicolae Çaushesku në rininë e tij, në periudhën para Luftës së Dytë Botërore. Mihalesku e filloi karrierën e tij si asistent i regjisorëve Radu Jude dhe Radu Muntean dhe konsiderohet si një shpresë e madhe e kinematografisë rumune.
INTERGALDE (Întregalde) është titulli i ri i Radu Munteanit (Radu Muntean), premierë në programin e autorëve në Festivalin e Filmit në Kanë 2021. Historia e filmit fokusohet në një grup punonjësish humanitarë në Rumani, të cilët sjellin furnizime në zonat e goditura nga varfëria në rajonin e Transilvanisë.
MOS MË PREK (Touch me not) nga Adina Pintilie (Adina Pintilie) është ndoshta një nga filmat më kontrovers të dekadës së fundit në kinematografinë evropiane. Përzierja e realitetit dhe trillimit, në të cilën regjisorja dhe aktorët e saj shqyrtojnë kufijtë e intimitetit, ndau kritikët dhe audiencën, por ky eksperiment i pazakontë estetik nga Pintilieri fitoi çmimin “Ariu i Artë” në Berlinale dhe dominoi si fitues i çmimeve kombëtare të filmit në Rumani.
JAVA E FILMIT RUMUN mbyllet me filmin REZONANCA MAGNETIKE (R.M.N.) nga regjisori kryesor rumun Kristijan Munxhiu (Cristian Mungiu), të cilin e prezantuam tashmë muajin e kaluar në programin e Kinotekës. Së bashku me disa tituj të tjerë të ripërsëritur, si dhe filmin e animuar BRESHKA E KUQE (La tortue rouge / The Red Turtle) të Mihael Dudok de Vit (Michael Dudok de Wit) – një histori pa dialog për një njeri që përjeton një fundosje me anijeje në një ishull të shkretë.
