Nga data 1 dhjetor (e enjte) deri më 10 dhjetor (e shtunë) – Kinoteka, në bashkëpunim me Ambasadën e Republikës Çeke – organizon një retrospektivë të madhe të regjisorit dhe aktorit legjendar çek Jirzhi Menzel (Jiří Menzel). Kjo retrospektivë do të hapet me filmin TRENAT E VËZHGUAR NGA AFËR (Ostře sledované vlaky / Closely Observed Trains), debutimi i metrazhit të gjatë i Menzelit (1938-2020), i cili fitoi çmimin Oscar për filmin më të mirë të huaj në vitin 1967.
Deri më 11 dhjetorë, në terminet e orës 20:00, në sallën e kinemasë do të shfaqen edhe tetë tituj të Jirzhi Menzel: PRERJE E SHKURTËR (Postřižiny / Cutting It Short), LAURESHA NË NJË TEL (Skřivánci na niti / Larks on a String), PERLAT E THELLËSIVE (Perličky na dně / Pearls of the Deep) në të cilin Menzel është njëri nga katër autorët, FESTIVALI I BORËS (Slavnosti sneženek / Snowdrop Festivаl), FSHATI IM I VOGËL (Vesničko má středisková / My Sweet Little Village), FUNDI I KOHËRAVE TË VJETRA (Konec starých časů / The End of Old Times), NJERËZ TË MREKULLUESHËM ME KAMERË (Báječní muži s klikou / Those Wonderful Men with Crank) dhe I VETËM NË PYLL (Na samotě u lesa / A Cottage Near the Woods).
“Nuk mundesh, vëlla, të luftosh kundër një force që nuk e njeh dhe nuk e sheh,” thoshte Kuduz, personazhi kryesor në filmin e vitit 1989, KUDUZ me të njëjtin emër të Ademir Kenoviçit. Dhe a mundeni, dhe si, të luftoni kundër fuqisë që shihni? Për shembull, nëse ajo forcë është kryesisht një regjim jodemokratik, totalitar?
Ka shumë përgjigje për këtë pyetje, por njëra prej tyre ka një “shije” të veçantë: bëhet fjalë për humorin në versionin çek, i cili u përdor me bollëk nga shkrimtarët dhe regjisorët në ish Çekosllovakinë e periudhës nga fundi i luftës së dytë botërore. Lufta deri në rënien e Murit të Berlinit dhe shembjen e BRSS, në orbitën gjeopolitike të së cilës u detyrua të gravitonte ky vend.
Me respektin e duhur për një duzinë autorësh nga “vala e re” çeke – nga mesi i viteve të gjashtëdhjeta deri në fundin të viteve të tetëdhjeta të shekullit të kaluar – duket se filmat e Jirzhi Menzel, shëmbëlltyrë të skenarit të tij janë veprat letrare të Bohumil Hrabal, janë shembulli më i mirë i atij humori të kthjellët me të cilin shemben bastionet totalitare. Dhe kjo nuk ka të bëjë vetëm me regjimin komunist në Çekosllovaki. Të paktën sipas librave dhe filmave, ndër të cilët shembulli më i gjallë është romani “Emri i trëndafilit” (1980) nga Umberto Eko dhe versioni i ekranit me të njëjtin emër (1986) me regji të Zhan-Zhan Ano, të qeshurat janë persekutuar që nga rregulloret më të vjetra shtetërore, që nga lashtësia e deri më sot. Prandaj rasti i shkrimit të humbur të Aristotelit “Për komedinë” dhe pse ai mbeti i panjohur për njerëzimin, është aktualizuar me Eko dhe Ano: e qeshura është makthi më i madh i tiranit(ëve).
mund të xhironte, për një periudhë të caktuar ai xhiroi filma “jopolitikë”, por iu kthye stilit të tij që e bëri të njohur në kinematografinë çeke dhe atë botërore.
Përfundoi regjinë në akademinë e famshme FAMU në Pragë, te profesori dhe regjisori Otokar Vavra. Pas filmit TRENAT E VËZHGUAR NGA AFËR, bazuar në romanin me të njëjtin emër të Bohumil Hrabalit, nisi bashkëpunimi i frytshëm me shkrimtarin e kultit. Mes titujve të tjerë, Menzel realizoi filmin I SHËRBEVA MBRETIT TË ANGLISË, bazuar në prozën e Hrabalit.
Në vitin 1969, ai realizoi filmin BIRD ON A WIRE, i cili u ndalua deri në vitin 1990. Atë vit, filmi u shfaq në Berlinale dhe fitoi çmimin e kritikës së filmit FIPRESCI, dhe Menzel ndau çmimin “Ariu i Artë! në mënyrë të barabartë me Kosta Gavras (për filmin KUTIJA E MUZIKORE).
Vepra kinematografike e Menzelit përfshin rreth 20 tituj të vlerësuar me çmime. Menzeli u nominua për “Oscar” për herë të dytë në vitin 1987, për filmin FSHATI IM I VOGËL, dhe në vitin 2003 ai mori edhe çmimin për kontribut të veçantë në film – në festivalin në Karlovy Vary. Ai luajti në më shumë se 80 filma dhe njihet edhe për paraqitjen nëpër skenat e teatrove në Çeki dhe në botë.
Në vitin 2000, Menzel ishte mysafir në promovimin e librit të tij, të përkthyer dhe botuar në gjuhën maqedonase, në Shkup, ku mori çmimin për vepër jetësore në Festivalin Ndërkombëtar të Kamerës Filmike “Vëllezërit Manaki” në Manastir.
Në vitin 2009 Jirzhi Menzel ishte mysafir i Kinotekës dhe u shpall Doktor Honoris Causa i Universitetit të Arteve Audiovizuale ESRA (Europa Prima e sotme) në Shkup. Ceremonia u mbajt në sallën e kinemasë së Kinotekës.
Stojan Sinadinov
…
1 DHJETOR (E Enjte) ora 20:00.
TRENAT E VËZHGUAR NGA AFËR
(Ostře sledované vlaky / Closely Observed Trains)
Film artistik, Republika Çeke
1966, 92 min., bardh e zi, DCP
Regjia: Jirzhí Menzel
Skenari: Bohumil Hrabal dhe Jirzhí Menzel (Bohumil Hrabal, Jirí Menzel)
Luajnë: Vaclav Neckar, Jozef Shomr, Vlastimil Brodski, Vlladimir Valenta, Allojz Vaçek,
Ferdinand Kruta (Václav Neckár, Josef Somr, Vlastimil Brodský, Vladimír Valenta, Alois Vachek, Ferdinand Kruta)
Veprimi i këtij filmi zhvillohet në periudhën e pushtimit nazist të Republikës Çeke. Përmes narratorit në film, personazhit Millosh Hrma, shikuesve u tregohen historitë e paraardhësve të Milloshit dhe historia e tyre. Antiheroizmi dhe humori tipik i zi çek janë më shumë dominues në këtë film. TRENAT E VËZHGUAR NGA AFËR është një film i bazuar në romanin me të njëjtin emër të Bohumil Hrabalit, dhe ky është filmi debutues i Jirzhi Menzelit, i cili mori postin e regjisorit vetëm pasi Evald Schorm dhe Vera Hytilova tashmë hoqën dorë nga ky projekt. Vlen të theksohet se ky film ka fituar edhe “Oscar”-in për filmin më të mirë të huaj në vitin 1968, si dhe në vitin 2005 është përfshirë në 100 filmat më të mirë botërorë të të gjitha kohërave, sipas përzgjedhjes së revistës “Times”.
Kategoria e moshës: 16 vjeç
Hyrja: 100 denarë
2 DHJETOR (E Premte) ora 20:00.
PRERJE E SHKURTËR
(Postrižiny / Cutting It Short)
Film artistik, Republika Çeke
1981, 93 min., kolor, DCP
Regjia: Jirzhí Menzel (Jirí Menzel)
Skenari: Magda Vásárjová, Jirzhí Schmicer, Jaromír Hanzlík (Magda Vásáryová, Jirí Schmitzer, Jaromír Hanzlík)
Fransin është menaxher i një fabrike të qytetit të vogël dhe ka një grua simpatike Mariska, flokët biondë të së cilës konsiderohen nga të gjithë si dekorimi i qytetit. Mariska e do mishin dhe birrën, që është krejtësisht e kundërta e jetës asketike të Fransinit. Një ditë, anëtarët e bordit të drejtorëve të fabrikës së birrës vijnë për të kontrolluar llogaritë, por ata menjëherë humbasin përqendrimin dhe fokusohen në raportet e detajuara të Fransinit, kur Mariska organizon një festë për vrasjen e derrave dhe me shkathtësi ndihmon kasapin. Sigurisht, ata nuk do ta refuzojnë ftesën për të shijuar mishin e derrit të freskët. Por gjërat marrin kthesën për keq kur vëllai i tij Pepin, një ekscentrik i zhurmshëm dhe i vrazhdë, vjen për të vizitë…
Kategoria e moshës: 12 vjeç
Hyrja: 100 denar
3 DHJETOR (E shtunë) ora 20:00.
LAURESHA NË NJË TEL
(Skřivánci na niti / Larks on a String)
Film artistik, Republika Çeke
1969, 94 min., kolor, DCP
Regjia: Jirzhí Menzel
Skenari: Bohumil Hrabal dhe Jirzhí Menzel (Bohumil Hrabal, Jirí Menzel)
Rolet: Rudollf Hrushinski, Vllastimill Brodski, Vaclav Neckar, Jitka Zelenohorska
(Rudolf Hrusínský, Vlastimil Brodský, Václav Neckár, Jitka Zelenohorská)
Filmi LAURESHA NË NJË TEL u realizua në vitin 1969, bazuar në tregimet e shkurtra nga novela “Reklamim për shtëpinë ku nuk dua të jetoj më” të Bohumil Hrabalit. Për njëzet vjet të gjata, filmi mbeti i pashfaqur për shkak të censurës nga regjimi komunist, i cili mendonte se filmi tallej me realitetin absurd të shoqërisë çeke në vitet 1950. Rrëfimi i këtij filmi satirik zhvillohet në mbeturinat e fabrikave të çelikut në qytetin e Kladnos, të cilat shërbenin si kamp pune për të refuzuarit nga shoqëria komuniste. Personazhet e këtij filmi jetojnë dhe lëvizin në mbeturina: një prokuror që nuk dëshiron të kuptojë se ligji thotë se duhet nënshtruar synimeve politike të pushtetit totalitar, një qumështor që mbylli vullnetarisht baxhon për t’i shërbyer komunizmit. një adventist që refuzon të shkojë në punë të shtunën, një filozof që nuk ka ndërmend të heqë dorë nga idetë e tij, një saksofonist instrumenti i të cilit konsiderohet si një relike borgjeze dhe një berber.
Çdo personazh karakterizohet nga një fat tragjik njerëzor, por përmes këndvështrimit narrativ të Bohumil Hrabal dhe mjeshtërisë regjisoriale të Menzelit, shikuesit ndjejnë empati me këta personazhe, të cilët kërkojnë vetëm mirëkuptim dhe shpresë – në mes të një situate të pashpresë.
Filmi i ndaluar SWALLOWS ON A WIRE u shfaq premierë vetëm njëzet e një vjet më vonë, dhe në edicionin e 40-të të Berlinales në 1990, ai fitoi çmimin kryesor “Ariu i Artë”.
Kategoria e moshës: 14 vjeç
Hyrja: 100 denarë
4 DHJETOR (E diel) ora 20:00.
PERLAT E THELLËSIVE
(Perličky na dně / Pearls of the Deep)
Film artistik, Republika Çeke
1965, 105 min., bardh e zi, DCP
Regjisori: Vera Hitilova, Jaromil Jires, Jirzhí Menzel, Jan Nemec, Evald Shorm (Vera Chytilová, Jaromil Jires, Jirí Menzel, Jan Nemec, Evald Schorm)
Skenari: Bohumil Hrabal, Vera Hitilova, Jaromil Jires, Jirzhí Menzel, Jan Nemec, Evald Schorm (Bohumil Hrabal, Vera Chytilová, Jaromil Jires, Jirí Menzel, Jan Nemec, Evald Schorm)
Rolet: Pavlla Marsallkova, Ferdinand Kruta, Frantishek Havell, Jozefa Pehlatova, Vacllav Zak, Vera Mraskova, Vlladimír Boudník, Dana Valltova, Ivan Vickovill (Pavla Marsálková, Ferdinand Kruta, Frantisek Havel, Josefa Pechlatová, Václav Zák, Vera Mrázkova, Vladimír Boudník, Dana Valtová, Ivan Vyskocil)
Në omnibusin PERLAT E THELLËSIVE, të rinjtë u promovuan me filmat e tyre të shkurtër, por sot janë një nga përfaqësuesit më të rëndësishëm të valës së re filmike çeke. Omnibusi përmban pesë filma (BOTA AUTOMATIKE nga Vera Hitilova, ROMANCË nga Jaromil Jiresh, Vdekja e z. BALTAZAR nga Jirzhi Menzel, MASHTRIMET nga Jan Njemec dhe SHTËPI E GËZIMIT nga EVald Shorm). Si bazë letrare për secilin nga episodet, shërbeu një tregim i shkurtër nga përmbledhja e tregimeve me të njëjtin emër të Bohumil Hrabalit. Drejtori i fotografisë së të gjitha episodeve të omnibusit, Jaroslav Kuçera, është një nga kineastët më të kërkuar dhe më të respektuar të viteve 1960 dhe 1970 në kinemanë çeke.
Filmi fitoi çmimin kryesor të jurisë në festivalin në Lokarno të Zvicrës, si dhe u shfaq në festivalin e famshëm të filmit të shkurtër “Oberhausen”.
Kategoria e moshës: 14 vjeç
Hyrja: 100 denarë
5 DHJETOR (E hënë) ora 20:00.
FESTIVALI I BORËS
(Slavnosti sneženek / Snowdrop Festivаl)
Film artistik, Republika Çeke
1984, 83 min., kolor, DCP
Regjia: Jirzhi Menzel
Skenari: Bohumil Hrabal dhe Jirzhi Menzel (Bohumil Hrabal, Jirí Menzel)
Rolet: Rudolf Hrushinski, Jaromír Hanzlík, Jozef Somr, Petr Çepek (Rudolf Hrusínský, Jaromír Hanzlík, Josef Somr, Petr Cepek)
FESTIVALI I BORËS është një film i bazuar në një tregim të shkurtër të Bohumil Hrabalit, në formën narrative të një mozaiku filmik me episode dhe imazhe të shkurtra. Kjo histori filmike përshkruan trishtimin dhe lumturinë e banorëve të Kerskos (Kersko është një zonë e vogël pyjore plot me vendbanime fundjave). Banorët e këtij vendi janë njerëz të thjeshtë dhe të ndjeshëm, të cilët kanë kënaqësi të çuditshme personale (i tillë, për shembull, është Leli që është koleksionist i gjërave të lira, por të kota), dhe kënaqësia e përbashkët e të gjithëve është gjuetia.
Përmendet shpesh se përshtypjet e publikut për këtë film të Menzelit janë ekstreme, ose më mirë të thuhet se ose e doni këtë film ose e urreni, por gjithsesi është e qartë se filmi shkakton një reagim të drejtpërdrejtë dhe të sinqertë – pikërisht për shkak të lirikave sentimentale dhe humorit të vrazhdë të marrëdhënieve ndërpersonale të këtyre personazheve eksentrikë.
Kategoria e moshës: 14 vjeç
Hyrja: 100 denarë
6 DHJETOR (E MARTE) ora 20:00.
FSHATI IM I VOGËL
(Vesničko má středisková / My Sweet Little Village)
Film artistik, Republika Çeke
1985, 98 min., kolor, DCP
Regjia: Jirzhi Menzel (Jirí Menzel)
Skenari: Zdenek Sverak (Zdenek Sverák)
Rolet: Janosh Ban, Marian Labuda, Rudolf Hrushinski, Petr Çepek (János Bán, Marián Labuda, Rudolf Hrusínský, Petr Cepek)
Një komedi për njerëzit në një vend të vogël në Republikën Çeke. Personazhet kryesorë në film janë Pavel dhe Otik, dz]y miq të paraqitur në mënyrën e çiftit më të mirë klasik burlesk: Stanlio dhe Olio. Marrëdhëniet e tyre, si dhe marrëdhëniet e tyre me banorët e tjerë të vendit të vogël, janë zemra e kësaj komedie, e cila frymëzohet nga bollëku i çikërrimave dhe situatave të përditshme.
FSHATI IM I VOGËL u nominua për çmimin “Oscar” për filmin më të mirë të huaj në vitin 1987, ndërsa fitoi çmimin special të jurisë në festivalin e filmit në Montreal. Gjithashtu, aktori hungarez Janosh Ban fitoi çmimin për aktorin më të mirë në Festivalin e Filmit në Paris.
Kategoria e moshës: 12 vjeç
Hyrja: 100 denarë
7 DHJETOR (E MËRKUR) ora 20:00.
FUNDI I KOHËVE TË VJETRA
(Konec siných časů /The End of Old Times)
Film artistik, Republika Çeke
1989, 97 min., kolor, DCP
Regjia: Jirzhi Menzel (Jirí Menzel)
Skenari: Jirzhi Blazhek, Jirzhi Menzel (Jiří Blažek, Jiří Menzel)
Rolet: Jozef Abrham, Marian Labuda, Jaromrr Hanzlik, Rudolf Hrushinski (Josef Abrhám, Marián Labuda, Jaromír Hanzlík, Rudolf Hrušínský)
FUNDI I KOHËVE TË VJETRA është një histori komike, veprimi i së cilës na çon në vitet e para të krijimit të Republikës Çeke të pavarur. Në atë kohë, pronarët e rinj të pronave fisnike ishin njerëz të pasur që, megjithëse kishin para, nuk kishin fisnikërinë e zotërinjve të vjetër, pronarëve të vërtetë të kështjellave. Asambleja Kombëtare e sapoformuar do të zgjedhë Stoklasën si menaxher të Kështjellës Kratochvile. I shtyrë nga ambicia për të blerë kështjellën, ai do të përpiqet t’u bëjë përshtypje bashkëqytetarëve, politikanëve dhe fqinjëve të tij dhe do të organizojë një gjueti të madhe, në të cilën princi i panjohur Alexei Megalrogov do të vijë i paftuar. Sharmi i tij do të fitojë gjithë shoqërinë, por jo Stoklasën, i cili beson se është mashtrues.
Kategoria e moshës: 14 vjeç
Hyrja: 100 denarë
9 DHJETOR (E Premte) ora 20:00.
NJERËZ TË MREKULLUESHËM ME KAMERË
(Báječní muži s klikou / Those Wonderful Men with Crank)
Film artistik, Republika Çeke
1979, 90 min., kolor, DCP
Regjia: Jirzhi Menzel (Jirí Menzel)
Skenari: Jirzhi Menzel, Oldrih Vllacek (Jirí Menzel, Oldrich Vlacek)
Rolet: Rudolf Hrushinski, Vllasta Fabianova, Bllazhena Holisova, Vlladimir Mensik ((Rudolf Hrusínský, Vlasta Fabiánová, Blazena Holisová, Vladimír Mensík)
Duke u kthyer në shtëpi në Pragë, magjistari Pasparte, pronar i një karvani cirku – do të gjejë ish-kolegun e tij në shtratin e vdekjes, i cili do t’i besojë vajzën e tij të bukur Eloiza. Në Pragë – ai, Eloiza dhe karvani i tij do të vendosen në një lokal të quajtur “Blue Fish”, vendi ku do të duhet të organizojnë shfaqjet e tyre. Pronare e këtij vendi është e veja Evzeni, me të cilën Pasparte do të fillojë të ndajë si biznesin ashtu edhe shtëpinë. Evzeni do të jetë xheloz për Eloizën, ndaj Pasparte do ta dërgojë atë të jetë shtëpiake e fotografit Jakub Kollenatit. Passepartout dëshiron të krijojë kinemanë e parë të përhershme çeke në Pragë, në të cilën do të projektohen filma origjinalë çekë.
Kategoria e moshës: 14 vjeç
Hyrja: 100 denarë
10 DHJETOR (E shtunë) ora 20:00.
I VETËM NË PYLL
(Na samotě u lesa / A Cottage Near the Woods)
Film artistik, Republika Çeke
1976, 74 min., kolor, DCP
Regjia: Jirzhi Menzel (Jirí Menzel)
Skenari: Zdenek Sverak, Ladislav Smoljak (Zdenek Sverák, Ladislav Smoljak)
Rolet: Jozef Kemr, Zdenek Sverak, Daniella Kolarova (Josef Kemr, Zdenek Sverák, Daniela Kolárová)
Tregimi i filmit I VETËM NË PYLL është shumë i thjeshtë – një familje nga qyteti çek nga vitet 1970 shkon në fshat për një pushim të shkurtër. Por pas qëndrimit do të duan të blejnë shtëpinë verore ku kanë qëndruar – nga pronarja, plaka Komarek, e cila nuk është aspak e disponuar për këtë. Kjo komedi brilante e Menzelit është padyshim një nga ata filma që mbështetet shumë në kuptimin e shikuesit për kontekstin më të gjerë kulturor – por filmi është interesant jo vetëm për shkak të dialogut të shkëlqyeshëm humoristik dhe ndërveprimit midis personazheve, por edhe për shkak të komikes së thjeshtë filmike.
Kategoria e moshës: 14 vjeç
Hyrja: 100 denarë
11 DHJETOR (E diel) ora 20:00.
VERË E PAPARASHIKUESHME
(Rozmarné léto / Capricious Summer)
Film artistik, Republika Çeke
1968, 74 min., kolor, DCP
Regjia: Jirzhi Menzel (Jirí Menzel)
Skenari: Vlladisllav Vankura, Vacllav Nivëllt, Jirzhi Menzel (Vladislav Vancura, Václav Nývlt, Jirí Menzel)
Rolet: Rudolf Hrushinski, Vllastimil Brodski, Frantishek Rehak, Mílla Mislíkova (Rudolf Hrusínský, Vlastimil Brodský, Frantisek Rehák, Míla Myslíková)
Si një prelud letrar i këtij filmi, Menzel përdor romanin me të njëjtin emër të Vlladislav Vankura, një piktor çek, i cili në vitet 1920 ishte pjesë e lëvizjes avangarde marksiste “Deveshtil”, e cila përmbajti një revolucion politik në art.
Megjithatë, filmi VERË E PAPARASHIKUESHME konsiderohet si një nga filmat më pak të debatueshëm të Valës së Re Çeke, i cili gjithashtu ofron një histori të ndritshme dhe interesante.
Vetë fillimi i këtij filmi na hedh në një atmosferë të tillë, ku personazhi kryesor, mesoburri Antonin, pronari i një banjoje, së bashku me miqtë e tij – majorin në pension dhe kanunin – notojnë dhe filozofojnë në një pellg të vogël, duke pirë birë dhe duhan. Duke përfaqësuar ekonominë, fenë dhe ushtrinë, këta tre burra janë një lloj antipodi filozofik, që debatojnë për besimin, tregtinë dhe luftën.
Papritur fillon të bjerë shi dhe vera bëhet menjëherë e paparashikueshme, gjë që është edhe një pararojë e ardhjes së cirkut-magjistar Ernie dhe asistentit të tij të ndjerë Anna, të cilët do t’i ftojnë në performancën e tyre…
Filmi VERË E PPARASHIKUESHME fitoi “Grand Prix” në Karlovy Vary në vitin 1968.
Kategoria e moshës: 16 vjeç
Hyrja: 100 denarë
